nauczyciele tajne nauczanie dlaczego? pamiętamy artykuły prezentacja projekt

Florian Rakowski
ur. 1906
zm. 1939


w drugiej połowie lat 20. ukończył Seminarium Nauczycielskie w Czarnkowie. Zaczynał jako nauczyciel w szkole w Solcu Kujawskim. Potem na trzy lata trafił do Niemcza pod Bydgoszczą, by w tamtejszej kilkuklasowej szkole, uczyć wszystkich przedmiotów. W 1933 roku powrócił do Solca i do wybuchu wojny uczył w podstawówce dwóch przedmiotów - rysunku i muzyki, od 1939 miał też uczyć religii

aresztowany 16 października 1939, 17-go przewiezieny do Bydgoszczy i osadzony wraz z innymi nauczycielami w bloku V koszar PAL, rozstrzelany w Dolinie Śmierci


Nauczyciele polegli z rąk okupanta  «

Hanna Sowińska "Kawa pachniała wolnością"
Gazeta Pomorska, czwartek, 10 września 2009 r., Album bydgoski


W Solcu Kujawskim skończyła się niemiecka okupacja. Ludzie, którzy zniknęli jesienią 1939 roku, wracali do swoich bliskich. Z obozów, z frontu. Kazimiera Rakowska żyła nadzieją. Czekała, że może jutro, pojutrze, otworzą się drzwi i stanie w nich mąż.
- Stąd ten garnek z obiadem. Stał przez długie tygodnie na kuchni - wspomina Barbara Rakowska-Mila, córka nauczyciela Floriana Rakowskiego, który jesienią 1939 r. został zamordowany w podfordońskiej "Dolinie Śmierci". Choć minęło tyle lat pani Barbarze trudno ukryć wzruszenie.

Pan od muzyki i rysunku Florian Rakowski urodził się w 1906 r. w Łopiennie pod Gnieznem. W drugiej połowie lat 20. ukończył Seminarium Nauczycielskie w Czarnkowie. Zaczynał jako nauczyciel w szkole w Solcu Kujawskim. Potem na trzy lata trafił do Niemcza pod Bydgoszczą, by w tamtejszej, kilkuklasowej szkole, uczyć wszystkich przedmiotów. Barbara Rakowska-Mila: - W 1933 roku tato powrócił do Solca. Do wybuchu wojny uczył w podstawówce dwóch przedmiotów - rysunku i muzyki. Na początku 1939 roku August Hlond, prymas Polski, arcybiskup gnieźnieński i poznański udzielił tacie tzw. misji kanonicznej do nauczania religii na okres trzech lat. Miał rozpocząć od września, ale wybuchła wojna.

Mieszkanie pełne nut
Ze wczesnych lat dzieciństwa pani Barbara zapamiętała przestronne mieszkanie, w którym pełno było nut. Leżały na podłodze, meblach. - Tato je powielał, a w powietrzu czuć było zapach okowity - wspomina. Florian uczył muzyki nie tylko w szkole. Prywatnie udzielał lekcji gry na pianinie i skrzypcach. Na prośbę osób niemieckiego pochodzenia uczył gry na tych instrumentach także ich dzieci. Córka: - Przez wiele lat tato prowadził w Solcu chór mieszany "Cecylia", który uświetniał swoimi występami wszystkie ważne uroczystości religijne i patriotyczne w mieście. Z kompozytorów najbardziej cenił Franciszka Liszta. Miłość do muzyki zaszczepił swoim dzieciom. - Mój nieżyjący już brat Jerzy skończył Akademię Muzyczną w Warszawie u prof. Zbigniewa Drzewieckiego. Robiąc dyplom zagrał właśnie jeden z utworów Liszta. Siostra Krystyna ma natomiast niespotykany dar aranżacji. O sobie mogę powiedzieć, że muzyka odegrała w moim życiu bardzo ważną rolę. Córka przyznaje, że ojciec miał jeszcze jedną wielką miłość. - Uwielbiał kawę. Kochał też kaktusy i doskonale grał w szachy. Wszystkie te zamiłowania odziedziczyłam po tacie.

Obrączka przyda się na chleb
Lato 1939 r. Prasa rozpisuje się o kolejnych próbach ratowania pokoju, podejmowanych przez zachodnich dyplomatów i nieustępliwych żądaniach Hitlera. - Tato nas uspokajał. Mówił, że Niemcy nie zrobią mu krzywdy. Nie angażował się w politykę, a muzyki uczył także niemieckie dzieci. Jakże się pomylił...

16 października w domu Rakowskich pojawiła się policja. - Od życzliwych nam osób mama dowiedziała się, że następnego dnia wszyscy internowani będą przewożeni do Bydgoszczy pociągiem. Rankiem, 17 października poszliśmy na dworzec. Wtedy widziałam tatę ostatni raz. Gdy ojciec żegnał się z mamą zdjął z palca obrączkę mówiąc, że będzie nam potrzebna na chleb - opowiada pani Barbara. Florian Rakowski, tak jak wszyscy aresztowani nauczyciele, znalazł się w koszarach przy ul. Gdańskiej, które okupant zamienił na tymczasowy obóz odosobnienia.

To się panu nie przydarzy
Przez płot z Florianem Rakowskim rozmawiała jego znajoma Niemka, która zabiegała w gestapo, by został zwolniony. - Kiedy widzieli się po raz ostatni, ta pani, na odchodnym uczyniła charakterystyczny ruch ręką po gardle i zawołała: "To się panu nie przydarzy". Pocieszała ojca, że nie jest skazany na śmierć. Tę wizytę potem zrelacjonowała mamie. Powiedziała również, co usłyszała od pilnującego wieźniów gestapowca. Że "w bloku nr 5 są prawdziwi bandyci".

Prawdopodobnie Florian Rakowski został rozstrzelany razem z innymi nauczycielami 1 listopada 1939 r. pod Fordonem, w miejscu nazwanym po wojnie "Doliną Śmierci". Przez całą okupację Kazimiera Rakowska nie miała żadnej informacji o mężu. - Mama była wielokrotnie wzywana na policję. Gestapowcy żądali, by przyjęła grupę narodowościową, mówili, że ma bardzo uzdolnione dzieci, że zrobią z nas dobrych Niemców. Mama za każdym razem odpowiadała tak samo: "Jak przyprowadzicie mi męża, to porozmawiamy". Kazimiera z trójką dzieci została zmuszona do opuszczenia mieszkania, które rodzina zajmowała przed wojną. - Mieszkaliśmy w domu naprzeciwko kościoła. Gdy do Solca weszli Rosjanie, podpalili tę kamienicę - mówi Barbara Rakowska-Mila.

Na kuchni zupa czekała
Skończyła się okupacja. Do miasteczka zaczęli powracać jeńcy z obozów, osiedlali się repatrianci ze wschodu. - Jeden nauczyciel wrócił z Dachau. Żyliśmy nadzieją, mimo że przez całą wojnę nie mieliśmy informacji o tacie. Dlatego przez wiele tygodni mama zostawiała garnek z obiadem na kuchni...
Gdy w 1947 r. rozpoczęły się prace ekshumacyjne, Kazimiera Rakowska zaczęła jeździć do Fordonu. - Pewnego razu mama wróciła i powiedziała, że chyba rozpoznała szczątki taty - po spodniach w prążki i czarnej marynarce. Następnego dnia okazało się, że ofiara miała obrączkę na palcu. To nie mógł być ojciec, bo swoją oddał na dworcu. Do dziś leży razem z innymi w "Dolinie Śmierci" - kończy tragiczną opowieść o ojcu pani Barbara.
W latach 70. w książce pt. "Najtrudniejsza lekcja" ukazały się okupacyjne wspomnienia bydgoskich nauczycieli. W relacji Edmunda Nawry pojawiło się nazwisko Floriana Rakowskiego. Nawra pisał, że kiedy 1 listopada opuszczali koszary Florian był przekonany, iż wieczorem będzie już z żoną i dziećmi. Marzył, by wypić kawę i zapewniał, że jej zapach prześladuje go od rana...

Tablica: ku czci poległych i pomordowanych nauczycieli - ul. Artyleryjska 4 w Bydgoszczy


Nauczyciele polegli z rąk okupanta

Balcer Stefan, Bałachowski Witold, Bartkowiak Czesław, Bąkowski Mieczysław, Beyer Kazimierz, Bęcki Franciszek, Bieliński Władysław, Bina Wiktor, Bleja Czesław, Bogacki Jan, Brueckner Stanisław, Brzeziński Józef, Chowański Józef, Ciaputa Ludwik, Ciesielski Henryk, Cieszyński Łucjan, Czajkowski Jan, Czyżowski Stanisław, Dachtera Franciszek, Darnowski Bernard, Domeracki Maksymilian, Eichstaedt Zbigniew, Faczyński Marian, Faliszewska Janina, Fiebig Edmund, Garbicz Eustachy, Gauza Józef, Gorzkiewicz Józef, Góral Kazimierz, Góralczyk Stanisław, Gruszczyński Ignacy, Grześ Ignacy, Grześkowski Roman, Hanusiak Franciszek, Hanusiak Zygmunt, Hennes Jan, Herdin Julia, Hoppe Edward, Jemielewski Tytus, Jeziołowicz Bolesław, Jobke Antoni, Jurek Marian, Jurkowski Zygmunt, Jurski Florian, Juszkiewicz Kazimierz, Kaczor Jan, Kaja Florian, Kaja Leon, Kałas Józef, Kaźmierczak Alojzy, Kaźmierczyk Jan, Klawiński Franciszek, Król Ignacy, Kukułka Lucjan, Kulmatycki Włodzimierz, Kwiatkowski Albin, Kwieciński Czesław, Lewandowski Kazimierz, Lewkow Stanisław, Lisiecki Adam, Lorkowski Czesław, Lulkiewicz Alojzy, Łanoszka Władysław, Łopatka Stanisław, Majerowicz Tadeusz, Małuszyński Zdzisław, Markowski Maksymilian, Marynowicz Czesław, Matuszak Florian, Mencel Antoni, Męczykowski Medard, Michalak Wincenty, Michalczyk Jan, Mierzejewski Jan, Mikołajczak Czesław, Młodecki Władysław, Młyński Michał, Momot Franciszek, Monowid Ludwik, Mordawski Bernard, Mrotek Jan, Mrugowski Marian, Murach Jan, Neunert Edmund, Olejnik Antoni, Ossowski Albin, Ossowski Maksymilian, Pach Rozalia, Pankowiak Florian, Pawłowski Zygmunt, Piskorski Jerzy, Podgórski Wincenty, Pohl Teodor, Pokorski Józef, Polakowski Zygmunt, Polcyn Henryk, Porzych Michał, Porzyński Władysław, Przybylski Czesław, Przybysz Bolesław, Pszczółkowski Brunon, Raczkowski Tadeusz, Radacki Antoni, Radwańska Kazimiera, Rakowski Florian, Repke Aleksander, Roesler Alfons, Rożek Aleksander, Rząska Bronisław, Schmidt Franciszek, Seroka Edmund, Sitarek Maksymilian, Sobecki Seweryn, Soliński Mieczysław, Stempniewski Kazimierz, Suchecki Brunon, Suchoświat Erazm, Śniegocki Władysław, Tobolewski Michał, Tomaszewski Tadeusz, Urbański Alfons, Utecht Jan, Wacowski Wojciech, Wagner Michał, Walczak Gertruda, Wąsacz Stanisław, Weiman Narcyz, Wenda Józef, Wielebiński Jan, Wojciechowski Franciszek, Wolf Józef, Wróż Władysław, Zalejski Stefan, Zawadzki Antoni, Zys Roman, Żuchowski Leonard, Żurek Franciszek,

Nauczyciele tajnego nauczania

Adamowska Cecylia, Adamowska Maria, Bachańska Seweryna, Baranowski Marcin, Bata Maia, Beer Cecylia, Beyer Teodozja, Biegoń-Buczkowska Maria, Błażewska Emilia, Bogusławska Kazimiera, Borzestowska Maria, Brzeska Maria, Burska Maria, Butkiewicz Kazimiera, Cienierska Teresa, Czarlińska Eugenia, Dąbkiewicz Maria, Derągowska Barbara, Dunarowski Władysław, Dyrdał Wojciech, Dzierżanowski Bogusław, Felchnerowska Waleria, Fraś Genowefa, Gembalska Helena, Gilewska Zofia, Gniot Barbara, Goral Antonina, Grochowska Jadwiga, Grześ Lucylla, Gularek Wincenty, Hochendorf Eugenia, Hoffman Wanda, Hoppe Zofia, Jaworska Elżbieta, Jaworska Kazimiera, Jeszke Zofia, Jezierska Olga, Jurek Kazimierz, Kanclerzeski Bolesław, Karowska Władysława, Karwowski Zygmunt, Katowski Józef, Klusz Kazimiera, Kładzińska Bolesława, Kłoniecki Nikodem, Kolek Irena, Konieczna Maria, Kowalewska Stefania, Kukułka Katarzyna, Kwiatkowska Maria, Lipska-Piotrowska Waleria, Lisewska Helena, Luśniak Jadwiga, Łasa-Jakubowska (Stefania?), Łoś Jadwiga, Łubieniewska Jadwiga, Maciejczak Helena, Majdziński Mieczysław, Małek Władysława, Mamet Janusz, Mikułowicz Stanisław, Milian Stanisława, Monowid Otylia, Moroz Zofia, Mrozik Marianna, Nagan Maria, Nowaczyk Zofia, Nowak Helena, Nowicka Jadwiga, Obiezierska Anna, Obiezierska Helena, Olszewska Regina, Oster-Ciepielowa Janina, Ostrowska Maria, Pawłowski Franciszek, Piotrowska Urszula, Piwowar Stanisława, Podgóreczny Józef, Polaszewska Wanda, Porębska Zofia, Porzyńska Stanisława, Purzycki Kazimierz, Rogińska Kazimiera, Różyński Edmund, Rybarczyk Józef, Rybarczyk Zofia, Sakrajda Janina, Sawaryn Elfrida, Semeńczuk Maria, Sempołowicz Helena, Siwak Jan, Sobierajska Anna, Sokołowska Maria, Stabrawa Leon, Stefaniak Helena, Stefaniak Zofia, Stępień Zofia, Stroińska Zofia, Strzałkowska-Thews Maria, Subkowska Danuta, Sygnarska-Kostewicz Krystyna, Szadziewska Janina, Szalla Józef, Szałek Kazimierz, Szarek Stanisława, Sze Franciszka, Szpyrka Jan, Szrajda Franciszek, Szymańska Zofia, Szymarkówna Helena, Świetlik Joanna, Trzecieliński Aleksander, Wenderlich Czesław, Wernerowska Helena, Wernerowski Józef, Wierzbicka Irena, Wojnarowicz Anna, Wojnarowicz Maria, Wróż Gertruda, Wysocka Helena, Wysocka Maria, Zamoyska Maria, Zawidzki Czesław, Ziętak Marcela, Zimniak Maria, Znawiecki Alfons, Zujewska Kazimiera,



© Katarzyna Gwincińska 2009-2016. All Rights Reserved

gir@ffe