nauczyciele tajne nauczanie dlaczego? pamiętamy artykuły prezentacja projekt

Kazimiera Radwańska
ur. 1902
zm. 1945


w latach 1923-1924 była nauczycielką w Publicznej Szkole Powszechnej im. K. Marcinkowskiego w Bydgoszczy. Przez ostatnie pięć lat przed wojną uczyła w Publicznej Szkole Powszechnej im. ks. Bandurskiego przy ul. Świętojańskiej

aresztowana w 1944 r. została osadzona w obozie koncentracyjnym Ravensbruck, skąd przewieziono ją do Buchwnwaldu, a następnie do obozu w Belsen-Bergen gdzie zmarła z wycieńczenia w kwietniu 1945 r.


Nauczyciele polegli z rąk okupanta  «

Kazimiera Radwańska

urodziła się w Sanoku w 1902 r. W Bydgoszczy była nauczycielką i uczyła w okresie międzywojennym w Szkole Powszechnej im. Henryka Sienkiewicza. Do ZHP wstąpiła około roku 1930, gdy hufcowa hm. inż. Agnieszka Kossobudzka utworzyła uharcerzający zastęp dla nauczycielek. Druhna Ziuta, (tak ją nazywały harcerki) po złożeniu Przyrzeczenia Harcerskiego utworzyła i prowadziła drużynę harcerek przy szkole w której uczyła aż do wybuchu wojny we wrześniu 1939 r. Uczestnicząc w Kursie w Szkole Harcerskiej w Buczu k. Skoczowa zdobyła stopień drużynowej po próbie. Druhna Ziuta w Bydgoszczy brała czynny udział w pracy harcerskiej Komendy Hufca Harcerek. Harcerki z drużyny przez nią prowadzonej wyjeżdżały na kolonie organizowane przez Komendę Hufca, brały udział w wystawach prac harcerskich i dorocznych wystawach ręcznie wykonywanych ozdób choinkowych, gdzie zdobywały nagrody.

W czasie okupacji hitlerowskiej została z Bydgoszczy wysiedlona do tzw. Generalnego Gubernatorstwa, lecz udało jej się przedostać do Łodzi, gdzie zamieszkała. Tam włączyła się do akcji zorganizowanego tajnego nauczania. W związku z tą akcją kontaktowała się z bydgoskimi nauczycielkami przyjeżdżając jako łączniczka do Bydgoszczy. Z okazji świąt narodowych szyła biało-czerwone chorągiewki, co wskazywało, że brała udział w tajnym organizowaniu tych świąt. Jej działalność patriotyczna została zdradzona przez konfidenta. W czasie jednej z wizyt w Bydgoszczy 17 września 1942 r. została aresztowana (jak podają Krystyna i Konrad Ciechanowscy w książce "Tajna działalność kulturalno-oświatowa na Pomorzu w latach 1939-1945"). Natomiast przyjaciółka dhny Ziuty, Stanisława Milian zamieszkała w Bydgoszczy przy ul. Źmudzkiej 5, podaje, że Ziuta została aresztowana w Łodzi w latach 1941 i 1942 i uwięziona w Radogoszczu. Współwięźniarki Ziuty z Ravensbrück, które razem z nią pracowały w lesie, opowiedziały druhnie Elżbiecie Smółkównie, również nauczycielce z Bydgoszczy, że w czasie pracy Ziuta uległa wypadkowi, który spowodowała więźniarka-cyganka. Drzewo zmiażdżyło Ziucie nogę. Noga strasznie bolała. Koleżanki wspierały ją, aby tylko nie "podpadła". Na drugi dzień, mimo wysiłków, Ziuta nie wstała do apelu i nie wyruszyła do pracy do lasu. Gdy więźniarki powróciły z pracy nie zastały już Ziuty w barakowej izbie i nikt jej więcej nie ujrzał.

Mówiono w obozie, że została spalona w piecu krematoryjnym. Krótko przed tym wypadkiem Ziuta doznała ogromnego szczęścia, gdyż miała okazję skorzystać z rozgrzeszenia i w odpowiedniej chwili na umówionym miejscu w obozie tajnie przyjęła Komunię Świętą. Była wtedy bardzo szczęśliwa.

Teodora Maciejewska-Janke
"Harcerstwo żeńskie w Bydgoszczy 1918-1949", ZHP Hufiec Bydgoszcz-Miasto, 2002

Tablica: gmach szkoły przy ul. Świętojańskiej w Bydgoszczy


Nauczyciele polegli z rąk okupanta

Balcer Stefan, Bałachowski Witold, Bartkowiak Czesław, Bąkowski Mieczysław, Beyer Kazimierz, Bęcki Franciszek, Bieliński Władysław, Bina Wiktor, Bleja Czesław, Bogacki Jan, Brueckner Stanisław, Brzeziński Józef, Chowański Józef, Ciaputa Ludwik, Ciesielski Henryk, Cieszyński Łucjan, Czajkowski Jan, Czyżowski Stanisław, Dachtera Franciszek, Darnowski Bernard, Domeracki Maksymilian, Eichstaedt Zbigniew, Faczyński Marian, Faliszewska Janina, Fiebig Edmund, Garbicz Eustachy, Gauza Józef, Gorzkiewicz Józef, Góral Kazimierz, Góralczyk Stanisław, Gruszczyński Ignacy, Grześ Ignacy, Grześkowski Roman, Hanusiak Franciszek, Hanusiak Zygmunt, Hennes Jan, Herdin Julia, Hoppe Edward, Jemielewski Tytus, Jeziołowicz Bolesław, Jobke Antoni, Jurek Marian, Jurkowski Zygmunt, Jurski Florian, Juszkiewicz Kazimierz, Kaczor Jan, Kaja Florian, Kaja Leon, Kałas Józef, Kaźmierczak Alojzy, Kaźmierczyk Jan, Klawiński Franciszek, Król Ignacy, Kukułka Lucjan, Kulmatycki Włodzimierz, Kwiatkowski Albin, Kwieciński Czesław, Lewandowski Kazimierz, Lewkow Stanisław, Lisiecki Adam, Lorkowski Czesław, Lulkiewicz Alojzy, Łanoszka Władysław, Łopatka Stanisław, Majerowicz Tadeusz, Małuszyński Zdzisław, Markowski Maksymilian, Marynowicz Czesław, Matuszak Florian, Mencel Antoni, Męczykowski Medard, Michalak Wincenty, Michalczyk Jan, Mierzejewski Jan, Mikołajczak Czesław, Młodecki Władysław, Młyński Michał, Momot Franciszek, Monowid Ludwik, Mordawski Bernard, Mrotek Jan, Mrugowski Marian, Murach Jan, Neunert Edmund, Olejnik Antoni, Ossowski Albin, Ossowski Maksymilian, Pach Rozalia, Pankowiak Florian, Pawłowski Zygmunt, Piskorski Jerzy, Podgórski Wincenty, Pohl Teodor, Pokorski Józef, Polakowski Zygmunt, Polcyn Henryk, Porzych Michał, Porzyński Władysław, Przybylski Czesław, Przybysz Bolesław, Pszczółkowski Brunon, Raczkowski Tadeusz, Radacki Antoni, Radwańska Kazimiera, Rakowski Florian, Repke Aleksander, Roesler Alfons, Rożek Aleksander, Rząska Bronisław, Schmidt Franciszek, Seroka Edmund, Sitarek Maksymilian, Sobecki Seweryn, Soliński Mieczysław, Stempniewski Kazimierz, Suchecki Brunon, Suchoświat Erazm, Śniegocki Władysław, Tobolewski Michał, Tomaszewski Tadeusz, Urbański Alfons, Utecht Jan, Wacowski Wojciech, Wagner Michał, Walczak Gertruda, Wąsacz Stanisław, Weiman Narcyz, Wenda Józef, Wielebiński Jan, Wojciechowski Franciszek, Wolf Józef, Wróż Władysław, Zalejski Stefan, Zawadzki Antoni, Zys Roman, Żuchowski Leonard, Żurek Franciszek,

Nauczyciele tajnego nauczania

Adamowska Cecylia, Adamowska Maria, Bachańska Seweryna, Baranowski Marcin, Bata Maia, Beer Cecylia, Beyer Teodozja, Biegoń-Buczkowska Maria, Błażewska Emilia, Bogusławska Kazimiera, Borzestowska Maria, Brzeska Maria, Burska Maria, Butkiewicz Kazimiera, Cienierska Teresa, Czarlińska Eugenia, Dąbkiewicz Maria, Derągowska Barbara, Dunarowski Władysław, Dyrdał Wojciech, Dzierżanowski Bogusław, Felchnerowska Waleria, Fraś Genowefa, Gembalska Helena, Gilewska Zofia, Gniot Barbara, Goral Antonina, Grochowska Jadwiga, Grześ Lucylla, Gularek Wincenty, Hochendorf Eugenia, Hoffman Wanda, Hoppe Zofia, Jaworska Elżbieta, Jaworska Kazimiera, Jeszke Zofia, Jezierska Olga, Jurek Kazimierz, Kanclerzeski Bolesław, Karowska Władysława, Karwowski Zygmunt, Katowski Józef, Klusz Kazimiera, Kładzińska Bolesława, Kłoniecki Nikodem, Kolek Irena, Konieczna Maria, Kowalewska Stefania, Kukułka Katarzyna, Kwiatkowska Maria, Lipska-Piotrowska Waleria, Lisewska Helena, Luśniak Jadwiga, Łasa-Jakubowska (Stefania?), Łoś Jadwiga, Łubieniewska Jadwiga, Maciejczak Helena, Majdziński Mieczysław, Małek Władysława, Mamet Janusz, Mikułowicz Stanisław, Milian Stanisława, Monowid Otylia, Moroz Zofia, Mrozik Marianna, Nagan Maria, Nowaczyk Zofia, Nowak Helena, Nowicka Jadwiga, Obiezierska Anna, Obiezierska Helena, Olszewska Regina, Oster-Ciepielowa Janina, Ostrowska Maria, Pawłowski Franciszek, Piotrowska Urszula, Piwowar Stanisława, Podgóreczny Józef, Polaszewska Wanda, Porębska Zofia, Porzyńska Stanisława, Purzycki Kazimierz, Rogińska Kazimiera, Różyński Edmund, Rybarczyk Józef, Rybarczyk Zofia, Sakrajda Janina, Sawaryn Elfrida, Semeńczuk Maria, Sempołowicz Helena, Siwak Jan, Sobierajska Anna, Sokołowska Maria, Stabrawa Leon, Stefaniak Helena, Stefaniak Zofia, Stępień Zofia, Stroińska Zofia, Strzałkowska-Thews Maria, Subkowska Danuta, Sygnarska-Kostewicz Krystyna, Szadziewska Janina, Szalla Józef, Szałek Kazimierz, Szarek Stanisława, Sze Franciszka, Szpyrka Jan, Szrajda Franciszek, Szymańska Zofia, Szymarkówna Helena, Świetlik Joanna, Trzecieliński Aleksander, Wenderlich Czesław, Wernerowska Helena, Wernerowski Józef, Wierzbicka Irena, Wojnarowicz Anna, Wojnarowicz Maria, Wróż Gertruda, Wysocka Helena, Wysocka Maria, Zamoyska Maria, Zawidzki Czesław, Ziętak Marcela, Zimniak Maria, Znawiecki Alfons, Zujewska Kazimiera,



© Katarzyna Gwincińska 2009-2016. All Rights Reserved

gir@ffe