nauczyciele tajne nauczanie dlaczego? pamiętamy artykuły prezentacja projekt

Medard Męczykowski
ur. 1888
zm. 1939


od 1923 r. profesor w Miejskim Gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczym im. M. Kopernika, uczył też dorywczo w Miejskim Gimnazjum Kupieckim

rozstrzelany w Dolinie Śmierci


Nauczyciele polegli z rąk okupanta  «

Jadwiga Męczykowska "Wspomnienia o moim mężu"

Chociaż dzisiaj moja pamięć może już nie jest taka dokładna i wierna, to jednak te szczególnie tragiczne chwile głęboko, bardzo głęboko zaryły w mojej świadomości. Mogę je więc odtworzyć dzisiaj nawet po 32 latach.

We wrześniu względnie w październiku 1939 roku wezwano wszystkich nauczycieli Polaków, by stawili się w Urzędzie Szkolnym, celem przejęcia pracy w szkołach. Był to jednakże tylko podstęp ze strony hitlerowców, gdyż w ten sposób uzyskali dokładne adresy i według nich przystąpili do aresztowania nauczycieli w dniach 15, 14 i 16 października 1939 r. Zwozili ich początkowo do ówczesnego kasyna niemieckiego (obecnego gmachu Rozgłośni Polskiego Radia), a potem do koszar 15 PAL-u, gdzie umieszczono ich w stajniach dla koni. Leżeli w tych stajniach na kamiennej posadzce z odrobiną starej cuchnącej słomy i początkowo bez wyżywienia. Żony więźniów zanosiły z domu posiłki dla swoich za drutem kolczastym w podwórzu koszar. Nie zawsze zostały wpuszczone przez wachmanów. Nieraz przy bramie strzelali na postrach, a gdy się przy drucie zatrzymywałyśmy dłużej niż 5 minut, grożono strzelaniem.

Wiem, że wszystkich nauczycieli brali na przesłuchanie, niektórych b. często. Mój mąż był parę razy "przesłuchiwany". Wracał zawsze pobity, posiniaczony i pokrwawiony. Wracał jednak zawsze z godnością i bohatersko. Tak opowiadał po 20 latach prof. Henryk Łazarewicz, który był również w V bloku. Przypuszczam, że nad moim mężem znęcali się dlatego, by wydobyć adresy kolegów z Politechniki Gdańskiej, a zwłaszcza adres inż. dypl. Bronisława Bukowskiego, który był od 1920 r. profesorem Politechniki, już wówczas w świecie naukowym dobrze znanym.

Mój śp. mąż Medard Męczykowski urodził się w Bytonii, pow. Starogard Gdański. Studiował na Politechnice Gdańskiej od roku 1910-1918. W tym czasie udzielał się też społecznie w Polskiej Radzie Narodowej w Gdańsku pod kierownictwem dr Krewskiego. Za tę działalność polityczno-społeczną został w 1921 roku odznaczony Krzyżem Walecznych. Od 1925 roku po zdobyciu dodatkowych kwalifikacji nauczycielskich został jako inżynier nauczycielem matematyki w bydgoskim gimnazjum im. Kopernika. I tu pracował do chwili wtargnięcia hitlerowców do Bydgoszczy. Widocznie i za tą działalność społeczną tak się znęcali Niemcy nad moim mężem.

31 października 1939 r. wywieziono 50 nauczycieli w tym i mojego męża na wzgórza szybowcowe pod Fordonem k/Bydgoszczy. Tu były już przygotowane dla nich rowy.

Ciała pierwszej 50-tki pomordowanych rzucano jedno na drugie do rowu. Przy ekshumacji w kwietniu 1947r. okazało się naszym oczom jedno wielkie zbiorowisko kości. Reszta pomordowanych nauczycieli, cywilów, policjantów i oficerów leżała w rowie z rękoma na szyi, twarzą do ziemi. Trzydziestu kilku zamordowanych odkopano w glinie. Te zwłoki wydobyto w całości i złożono każde w osobnej trumnie. Zamordowany wyglądał tak, jak gdyby niedawno był pochowany. Ubranie było szare i pokryta było jakby meszkiem. Wszystkie części garderoby, można było z łatwością rozpoznać. Zegarków i obrączek większość nie posiadała. Mówiono, że przed egzekucją wszystko im odebrano.

Jak doszło do tego, że znaleziono miejsce zbrodni hitlerowskiej pod Fordonem, w odległości 10 km od Bydgoszczy? Oto ojciec zamordowanego nauczyciela szkoły średniej Mordawski postawił sobie za cel życiowy odnaleźć to miejsce. Zbrodniarz hitlerowski i szef gestapo von Alvensleben był obecny przy egzekucji i z lubością fotografował swoje zbrodnie. Gdy w grudniu 1944 r. uciekał ze swoją kochanką z Bydgoszczy, pozostawił ten album w swojej willi na Bielawkach. Album oddano najpierw do Urzędu Do Spraw Informacji i Propagandy. Tu ówczesny Inspektor Szkolny St. Lisowski rozpoznał zdjęcia pomordowanych nauczycieli. Wśród tych zdjęć - o zgrozo - zobaczyłam mojego męża z prof. Olejnikiem. A przed zdjęciem był napis ''Mörder und Anstifter". Na podstawie tych zdjęć ojciec Mordawski wskazał przypuszczalnie miejsce zbrodni pod Fordonem. Te swoje spostrzeżenia przekazał Mordawski Komisji do Badania Zbrodni Hitlerowskich. W kwietniu 1947 roku odbyła się wtedy wielka ekshumacja zdaje się 185 pomordowanych w tym wszystkich nauczycieli, i pogrzeb odbył się na Cmentarzu Bohaterów na Wzgórzu Wolności.

Mój mąż przy wydobyciu z ziemi gliniastej nie miał głowy. To było okropne.

8.V.1971 r.

Tablica: byłe Technikum Kolejowe przy ul. Kopernika w Bydgoszczy


Nauczyciele polegli z rąk okupanta

Balcer Stefan, Bałachowski Witold, Bartkowiak Czesław, Bąkowski Mieczysław, Beyer Kazimierz, Bęcki Franciszek, Bieliński Władysław, Bina Wiktor, Bleja Czesław, Bogacki Jan, Brueckner Stanisław, Brzeziński Józef, Chowański Józef, Ciaputa Ludwik, Ciesielski Henryk, Cieszyński Łucjan, Czajkowski Jan, Czyżowski Stanisław, Dachtera Franciszek, Darnowski Bernard, Domeracki Maksymilian, Eichstaedt Zbigniew, Faczyński Marian, Faliszewska Janina, Fiebig Edmund, Garbicz Eustachy, Gauza Józef, Gorzkiewicz Józef, Góral Kazimierz, Góralczyk Stanisław, Gruszczyński Ignacy, Grześ Ignacy, Grześkowski Roman, Hanusiak Franciszek, Hanusiak Zygmunt, Hennes Jan, Herdin Julia, Hoppe Edward, Jemielewski Tytus, Jeziołowicz Bolesław, Jobke Antoni, Jurek Marian, Jurkowski Zygmunt, Jurski Florian, Juszkiewicz Kazimierz, Kaczor Jan, Kaja Florian, Kaja Leon, Kałas Józef, Kaźmierczak Alojzy, Kaźmierczyk Jan, Klawiński Franciszek, Król Ignacy, Kukułka Lucjan, Kulmatycki Włodzimierz, Kwiatkowski Albin, Kwieciński Czesław, Lewandowski Kazimierz, Lewkow Stanisław, Lisiecki Adam, Lorkowski Czesław, Lulkiewicz Alojzy, Łanoszka Władysław, Łopatka Stanisław, Majerowicz Tadeusz, Małuszyński Zdzisław, Markowski Maksymilian, Marynowicz Czesław, Matuszak Florian, Mencel Antoni, Męczykowski Medard, Michalak Wincenty, Michalczyk Jan, Mierzejewski Jan, Mikołajczak Czesław, Młodecki Władysław, Młyński Michał, Momot Franciszek, Monowid Ludwik, Mordawski Bernard, Mrotek Jan, Mrugowski Marian, Murach Jan, Neunert Edmund, Olejnik Antoni, Ossowski Albin, Ossowski Maksymilian, Pach Rozalia, Pankowiak Florian, Pawłowski Zygmunt, Piskorski Jerzy, Podgórski Wincenty, Pohl Teodor, Pokorski Józef, Polakowski Zygmunt, Polcyn Henryk, Porzych Michał, Porzyński Władysław, Przybylski Czesław, Przybysz Bolesław, Pszczółkowski Brunon, Raczkowski Tadeusz, Radacki Antoni, Radwańska Kazimiera, Rakowski Florian, Repke Aleksander, Roesler Alfons, Rożek Aleksander, Rząska Bronisław, Schmidt Franciszek, Seroka Edmund, Sitarek Maksymilian, Sobecki Seweryn, Soliński Mieczysław, Stempniewski Kazimierz, Suchecki Brunon, Suchoświat Erazm, Śniegocki Władysław, Tobolewski Michał, Tomaszewski Tadeusz, Urbański Alfons, Utecht Jan, Wacowski Wojciech, Wagner Michał, Walczak Gertruda, Wąsacz Stanisław, Weiman Narcyz, Wenda Józef, Wielebiński Jan, Wojciechowski Franciszek, Wolf Józef, Wróż Władysław, Zalejski Stefan, Zawadzki Antoni, Zys Roman, Żuchowski Leonard, Żurek Franciszek,

Nauczyciele tajnego nauczania

Adamowska Cecylia, Adamowska Maria, Bachańska Seweryna, Baranowski Marcin, Bata Maia, Beer Cecylia, Beyer Teodozja, Biegoń-Buczkowska Maria, Błażewska Emilia, Bogusławska Kazimiera, Borzestowska Maria, Brzeska Maria, Burska Maria, Butkiewicz Kazimiera, Cienierska Teresa, Czarlińska Eugenia, Dąbkiewicz Maria, Derągowska Barbara, Dunarowski Władysław, Dyrdał Wojciech, Dzierżanowski Bogusław, Felchnerowska Waleria, Fraś Genowefa, Gembalska Helena, Gilewska Zofia, Gniot Barbara, Goral Antonina, Grochowska Jadwiga, Grześ Lucylla, Gularek Wincenty, Hochendorf Eugenia, Hoffman Wanda, Hoppe Zofia, Jaworska Elżbieta, Jaworska Kazimiera, Jeszke Zofia, Jezierska Olga, Jurek Kazimierz, Kanclerzeski Bolesław, Karowska Władysława, Karwowski Zygmunt, Katowski Józef, Klusz Kazimiera, Kładzińska Bolesława, Kłoniecki Nikodem, Kolek Irena, Konieczna Maria, Kowalewska Stefania, Kukułka Katarzyna, Kwiatkowska Maria, Lipska-Piotrowska Waleria, Lisewska Helena, Luśniak Jadwiga, Łasa-Jakubowska (Stefania?), Łoś Jadwiga, Łubieniewska Jadwiga, Maciejczak Helena, Majdziński Mieczysław, Małek Władysława, Mamet Janusz, Mikułowicz Stanisław, Milian Stanisława, Monowid Otylia, Moroz Zofia, Mrozik Marianna, Nagan Maria, Nowaczyk Zofia, Nowak Helena, Nowicka Jadwiga, Obiezierska Anna, Obiezierska Helena, Olszewska Regina, Oster-Ciepielowa Janina, Ostrowska Maria, Pawłowski Franciszek, Piotrowska Urszula, Piwowar Stanisława, Podgóreczny Józef, Polaszewska Wanda, Porębska Zofia, Porzyńska Stanisława, Purzycki Kazimierz, Rogińska Kazimiera, Różyński Edmund, Rybarczyk Józef, Rybarczyk Zofia, Sakrajda Janina, Sawaryn Elfrida, Semeńczuk Maria, Sempołowicz Helena, Siwak Jan, Sobierajska Anna, Sokołowska Maria, Stabrawa Leon, Stefaniak Helena, Stefaniak Zofia, Stępień Zofia, Stroińska Zofia, Strzałkowska-Thews Maria, Subkowska Danuta, Sygnarska-Kostewicz Krystyna, Szadziewska Janina, Szalla Józef, Szałek Kazimierz, Szarek Stanisława, Sze Franciszka, Szpyrka Jan, Szrajda Franciszek, Szymańska Zofia, Szymarkówna Helena, Świetlik Joanna, Trzecieliński Aleksander, Wenderlich Czesław, Wernerowska Helena, Wernerowski Józef, Wierzbicka Irena, Wojnarowicz Anna, Wojnarowicz Maria, Wróż Gertruda, Wysocka Helena, Wysocka Maria, Zamoyska Maria, Zawidzki Czesław, Ziętak Marcela, Zimniak Maria, Znawiecki Alfons, Zujewska Kazimiera,



© Katarzyna Gwincińska 2009-2016. All Rights Reserved

gir@ffe