nauczyciele tajne nauczanie dlaczego? pamiętamy artykuły prezentacja projekt

Jadwiga Grochowska
ur. 1917
zm. 2007


nauczycielka prowadząca tajne nauczanie


Nauczyciele prowadzący tajne nauczanie  «

Hanna Sowińska "Ludziom zawsze służyła. Pożegnanie Jadwigi Grochowskiej"
Gazeta Pomorska, 11 października 2007, Album Bydgoski


Wielka duchem i tym, co przez całe życie robiła, niezwykle skromna i uczynna. Kochana przez swoich uczniów i przyjaciół. Zmarłą Jadwigę Grochowską, seniorkę bydgoskich nauczycieli wspomina była uczennica i młodsza koleżanka.

Nie znałam Jadwigi Grochowskiej, Zobaczyłam Ją po raz pierwszy na zdjęciu, które kilka tygodni temu przyniosła do redakcji Izabela Gruszka. - Czytelnicy "Albumu" wspominają szkołę podstawową z ulicy Dworcowej. Tez do niej chodziłam. Zachowało się zdjęcie z 1951 roku, z wycieczki mojej klasy do Ciechocinka. Pojechała z nami nasza nauczycielka Jadwiga Grochowska - mówiła pani Izabela.

Podczas "dni otwartych" w "Pomorskiej" odwiedziła nas Danuta Tylkowska, emerytowana nauczycielka z Fordonu, wielka miłośniczka historii miasta. Pochwaliła się, że z artykułów zamieszczanych na naszych łamach, dotyczących dziejów Bydgoszczy i jej mieszkańców, stworzyła własny album. Przy okazji powiedziała:
- Znam sędziwą nauczycielkę Jadwigę Grochowską. To niezwykła osoba. W czasie II wojny brała udział w tajnym nauczaniu. Po wyzwoleniu współtworzyła bydgoskie szkolnictwo. Na pewno podzieli się z Czytelnikami swoimi wspomnieniami.
Nie od razu skojarzyłam, że mówi o Kimś, kogo fotografia czeka na publikację w "Albumie".

Po kilku dniach na biurku zadzwonił telefon: - Pani Jadwiga już nic nam nie powie. Odeszła dzień po swoich 90. urodzinach - ze smutkiem mówiła Danuta Tylkowska. No i nie miał racji ks. Jan Twardowski, kiedy pisał: "Spieszmy się kochać ludzi/ tak szybko odchodzą/ zostaną po nich buty i telefon głuchy/ tylko to co nieważne jak krowa się wlecze/ najważniejsze tak prędkie że raptem się staje/ potem cisza normalna więc całkiem nieznośna/ jak czystość urodzona najprościej z rozpaczy/ kiedy myslimy o kimś zostając bez niego".

Jadwiga Grochowska urodziła się 23 września 1917 r. w Berlinie, gdzie Jej ojciec był rzemieślnikiem w firmie "Siemens". W 1920 r. rodzina przyjechała do Bydgoszczy.
Pani Jadwiga ukończyła Seminarium Nauczycielskie (1937). Wtedy o pracę w zawodzie nie było łatwo. Została guwernantką dzieci bogatego właściciela ziemskiego w Zielikowie, pow. Wymyślin. Do wybuchu wojny pracowała w Szkole Powszechnej przy ul. Sowińskiego w Bydgoszczy i Publicznej Szkole Powszechnej w Wyrzysku.

W okupowanej przez Niemców Bydgoszczy cudem uszła eksterminacji (bydgoska oświata poniosła szczególnie dotkliwe straty, hitlerowcy zamordowali dziesiątki nauczycieli). Aresztowana, przebywała w koszarach artyleryjskich. Wydostała się z tego "piekła" dzięki pomocy młodego Niemca. Wojnę spędziła w Generalnej Guberni.

- Nie chwaliła się tym, że prowadziła tajne nauczanie - przypomina Danuta Tylkowska, która poznała panią Jadwigę w Sekcji Emerytów i Rencistów Związku Nauczycielstwa Polskiego.
Już 25 lutego 1945 r. otrzymała angaż do Szkoły Podstawowej nr 1 im. Stanisława Staszica. Do przejścia na emeryturę w 1973 roku pracowała w szkole przy ul. Fredry.

- Uczyła pierwsze klasy. Zapamiętałam ją jako bardzo szlachetną osobę. Była urocza, elegancka - wspomina swoją nauczycielkę Izabela Gruszka, która rozpoczęła naukę w szkole przy ul. Dworcowej 81 po wojnie.

23 września 2007 roku Jadwiga Grochowska obchodziła 90. urodziny. Mimo choroby, z którą od kilku lat walczyła, dzielnie się trzymała. Odeszła nagle, 24 września 2007 r.
Na cmentarzu Serca Jezusa przy ul. Ludwikowi swoją nauczycielkę i przyjaciółkę żegnali koledzy i byli uczniowie.





Nauczyciele polegli z rąk okupanta

Balcer Stefan, Bałachowski Witold, Bartkowiak Czesław, Bąkowski Mieczysław, Beyer Kazimierz, Bęcki Franciszek, Bieliński Władysław, Bina Wiktor, Bleja Czesław, Bogacki Jan, Brueckner Stanisław, Brzeziński Józef, Chowański Józef, Ciaputa Ludwik, Ciesielski Henryk, Cieszyński Łucjan, Czajkowski Jan, Czyżowski Stanisław, Dachtera Franciszek, Darnowski Bernard, Domeracki Maksymilian, Eichstaedt Zbigniew, Faczyński Marian, Faliszewska Janina, Fiebig Edmund, Garbicz Eustachy, Gauza Józef, Gorzkiewicz Józef, Góral Kazimierz, Góralczyk Stanisław, Gruszczyński Ignacy, Grześ Ignacy, Grześkowski Roman, Hanusiak Franciszek, Hanusiak Zygmunt, Hennes Jan, Herdin Julia, Hoppe Edward, Jemielewski Tytus, Jeziołowicz Bolesław, Jobke Antoni, Jurek Marian, Jurkowski Zygmunt, Jurski Florian, Juszkiewicz Kazimierz, Kaczor Jan, Kaja Florian, Kaja Leon, Kałas Józef, Kaźmierczak Alojzy, Kaźmierczyk Jan, Klawiński Franciszek, Król Ignacy, Kukułka Lucjan, Kulmatycki Włodzimierz, Kwiatkowski Albin, Kwieciński Czesław, Lewandowski Kazimierz, Lewkow Stanisław, Lisiecki Adam, Lorkowski Czesław, Lulkiewicz Alojzy, Łanoszka Władysław, Łopatka Stanisław, Majerowicz Tadeusz, Małuszyński Zdzisław, Markowski Maksymilian, Marynowicz Czesław, Matuszak Florian, Mencel Antoni, Męczykowski Medard, Michalak Wincenty, Michalczyk Jan, Mierzejewski Jan, Mikołajczak Czesław, Młodecki Władysław, Młyński Michał, Momot Franciszek, Monowid Ludwik, Mordawski Bernard, Mrotek Jan, Mrugowski Marian, Murach Jan, Neunert Edmund, Olejnik Antoni, Ossowski Albin, Ossowski Maksymilian, Pach Rozalia, Pankowiak Florian, Pawłowski Zygmunt, Piskorski Jerzy, Podgórski Wincenty, Pohl Teodor, Pokorski Józef, Polakowski Zygmunt, Polcyn Henryk, Porzych Michał, Porzyński Władysław, Przybylski Czesław, Przybysz Bolesław, Pszczółkowski Brunon, Raczkowski Tadeusz, Radacki Antoni, Radwańska Kazimiera, Rakowski Florian, Repke Aleksander, Roesler Alfons, Rożek Aleksander, Rząska Bronisław, Schmidt Franciszek, Seroka Edmund, Sitarek Maksymilian, Sobecki Seweryn, Soliński Mieczysław, Stempniewski Kazimierz, Suchecki Brunon, Suchoświat Erazm, Śniegocki Władysław, Tobolewski Michał, Tomaszewski Tadeusz, Urbański Alfons, Utecht Jan, Wacowski Wojciech, Wagner Michał, Walczak Gertruda, Wąsacz Stanisław, Weiman Narcyz, Wenda Józef, Wielebiński Jan, Wojciechowski Franciszek, Wolf Józef, Wróż Władysław, Zalejski Stefan, Zawadzki Antoni, Zys Roman, Żuchowski Leonard, Żurek Franciszek,

Nauczyciele tajnego nauczania

Adamowska Cecylia, Adamowska Maria, Bachańska Seweryna, Baranowski Marcin, Bata Maia, Beer Cecylia, Beyer Teodozja, Biegoń-Buczkowska Maria, Błażewska Emilia, Bogusławska Kazimiera, Borzestowska Maria, Brzeska Maria, Burska Maria, Butkiewicz Kazimiera, Cienierska Teresa, Czarlińska Eugenia, Dąbkiewicz Maria, Derągowska Barbara, Dunarowski Władysław, Dyrdał Wojciech, Dzierżanowski Bogusław, Felchnerowska Waleria, Fraś Genowefa, Gembalska Helena, Gilewska Zofia, Gniot Barbara, Goral Antonina, Grochowska Jadwiga, Grześ Lucylla, Gularek Wincenty, Hochendorf Eugenia, Hoffman Wanda, Hoppe Zofia, Jaworska Elżbieta, Jaworska Kazimiera, Jeszke Zofia, Jezierska Olga, Jurek Kazimierz, Kanclerzeski Bolesław, Karowska Władysława, Karwowski Zygmunt, Katowski Józef, Klusz Kazimiera, Kładzińska Bolesława, Kłoniecki Nikodem, Kolek Irena, Konieczna Maria, Kowalewska Stefania, Kukułka Katarzyna, Kwiatkowska Maria, Lipska-Piotrowska Waleria, Lisewska Helena, Luśniak Jadwiga, Łasa-Jakubowska (Stefania?), Łoś Jadwiga, Łubieniewska Jadwiga, Maciejczak Helena, Majdziński Mieczysław, Małek Władysława, Mamet Janusz, Mikułowicz Stanisław, Milian Stanisława, Monowid Otylia, Moroz Zofia, Mrozik Marianna, Nagan Maria, Nowaczyk Zofia, Nowak Helena, Nowicka Jadwiga, Obiezierska Anna, Obiezierska Helena, Olszewska Regina, Oster-Ciepielowa Janina, Ostrowska Maria, Pawłowski Franciszek, Piotrowska Urszula, Piwowar Stanisława, Podgóreczny Józef, Polaszewska Wanda, Porębska Zofia, Porzyńska Stanisława, Purzycki Kazimierz, Rogińska Kazimiera, Różyński Edmund, Rybarczyk Józef, Rybarczyk Zofia, Sakrajda Janina, Sawaryn Elfrida, Semeńczuk Maria, Sempołowicz Helena, Siwak Jan, Sobierajska Anna, Sokołowska Maria, Stabrawa Leon, Stefaniak Helena, Stefaniak Zofia, Stępień Zofia, Stroińska Zofia, Strzałkowska-Thews Maria, Subkowska Danuta, Sygnarska-Kostewicz Krystyna, Szadziewska Janina, Szalla Józef, Szałek Kazimierz, Szarek Stanisława, Sze Franciszka, Szpyrka Jan, Szrajda Franciszek, Szymańska Zofia, Szymarkówna Helena, Świetlik Joanna, Trzecieliński Aleksander, Wenderlich Czesław, Wernerowska Helena, Wernerowski Józef, Wierzbicka Irena, Wojnarowicz Anna, Wojnarowicz Maria, Wróż Gertruda, Wysocka Helena, Wysocka Maria, Zamoyska Maria, Zawidzki Czesław, Ziętak Marcela, Zimniak Maria, Znawiecki Alfons, Zujewska Kazimiera,



© Katarzyna Gwincińska 2009-2016. All Rights Reserved

gir@ffe