nauczyciele tajne nauczanie dlaczego? pamiętamy artykuły prezentacja projekt

Waleria Felchnerowska


nauczycielka prowadząca tajne nauczanie


Nauczyciele prowadzący tajne nauczanie  «

Teodora Maciejewska-Janke
"Harcerstwo żeńskie w Bydgoszczy 1918-1949", nakładem ZHP Hufiec Bydgoszcz-Miasto, 2002

phm. Waleria Felchnerowska instruktorka bydgoska

Urodziła się 3.11.1902 r. w Piecach pow. Starogard Gdański. Seminarium Nauczycielskie oraz Wyższy Kurs Nauczycielski ukończyła w Poznaniu. Uczyła w Szkole Powszechnej im. Karola Marcinkowskiego w Bydgoszczy na Wilczaku. Do ZHP wstąpiła około 1930 r. po zapoznaniu się z ideologią harcerską na kursie dla Nauczycielek prowadzonym przez hufcową bydgoską druhnę hm. Agnieszkę Kosobudzką. Po uzyskaniu stopni harcerskich i złożeniu Przyrzeczenia organizowała i prowadziła przy szkole Gromadę Zuchów "Słoneczne Promyki". Gromada często zdobywa czołowe miejsca w różnych popisach i zawodach zuchowych, piosenkach i wystawach choinek. Wala uczyła w szkole śpiewu i prowadziła wychowanie fizyczne. Z czasem została podhacrmistrzynią po kursach na Buczu. Była członkiem Komendy Hufca Zuchowego. W życiu swoim bardzo przestrzegała Prawo Harcerskie. Sama była bardzo skromna i całe swoje życie poświęciła dla dobra innych. Kochała swój kraj, kochała dzieci i młodzież. Co roku organizowała i prowadziła kolonie dla zuchów gromad bydgoskich, a również jako podharcmistrzyni razem z dhną Elżbieta Smołkówna wyjeżdżała za granicę, gdzie prowadziła obozy i kursy dla młodzieży polonijnej organizowanie przez Główną Kwaterę Harcerek: w 1937 r. w Czechosłowacji, w 1938 r. w Niemczech. Obóz w Niemczech był narażony na napaści "Hitlerjugend". Urządzenia obozowe niszczono. Kierownictwo szykanowano tak, że nawet musiano zmieniać miejsce pobytu, o czym Wala często wspominała.

W 1939 r. należała do Pogotowia Harcerek Bydgoszczy, udzielając pomocy, uciekającym z Pomorza przed wojskiem hitlerowskim, w punktach organizowanych przez bydgoskie harcerki. Po "Krwawej Niedzieli", wyjechała w strony rodzinne do wsi Kasperus pow. Starogard, gdzie brat jej był proboszczem i w pierwszych dniach wojny został zamordowany przez hitlerowców. Zamieszkała razem z matka, którą bardzo kochała. W okolicznych lasach Kasparusa ukrywało się dużo partyzantów. W roku 1940 nawiązała kontakt przez leśniczego w Długiem z inspektorem na Pomorzu Związku Walki Zbrojnej, później Armii Krajowej. Złożyła Przysięgę i została łączniczka. Na rozkaz tajnej organizacji podjęła pracę w Urzędzie Stanu Cywilnego w Osieku pow. Starogard, aby pomagać partyzantom oraz dowódcom organizacji. Dostarczała potrzebne im metryki urodzenia, dostosowane do wieku na różne nazwiska osób, już nie żyjących. Dokumenty te, z dużą ostrożnością wyciągała ze stałych rejestrów urzędu Stanu Cywilnego, w tajemnicy przed Niemcem - kierownikiem i innymi urzędnikami i zwykle w soboty zanosiła je do lasu odległego o 11 km. Przekazywała je leśniczemu, bądź inspektorowi AK.

Pracując w Urzędzie Stanu Cywilnego, miała również okazję pomagać ludności polskiej, meldując ich w sposób nielegalny, czy ułatwiając im zawieranie cywilnych związków małżeńskich, co było zakazane przez ustawy niemieckie.

W ciągu dwu i pół letniej swej pracy, we wspomnianym Urzędzie, wystawiła setki dokumentów dla członków ruchu oporu. Niestety, w czerwcu 1942 r. przy jednym z dowódców znaleziono aż 5 metryk, których nie zdołał rozdać. Walę aresztowano i osadzono w wiezieniu gestapo gdańskiego w Starogardzie. Po pięciomiesięcznym śledztwie wywieziono ją do obozu koncentracyjnego w Stuthoffie, gdzie otrzymała literkę "P" i nr 17450. Na szczęście wykryto tylko te 5 nielegalnych dokumentów.

W obozie Wala była spokojna, zrównoważona i pogodna i swoim zwyczajem pomagała innym. Za cel swój w obozie obrała opiekowanie się najmłodszymi i najstarszymi więźniarkami. Umiała układać wierszyki na różne okoliczności, jak imieniny oraz różne wydarzenia i przeżycia obozowe. Ofiarowywała je współwięźniarkom, pocieszała, dodawała otuchy do przetrwania, rozśmieszała i w ten sposób rozpraszała ich smutki i obawy o bliźnich. W obozie było dużo starszych, a nawet starych kobiet ze wsi kaszubskich i kociewskich, aresztowanych przez gestapo za pomoc partyzantom. Skromne, proste, wyrwane ze środowiska ciężko przeżywały obóz. Najmłodsze dziewczynki l4-to i 17-to letnie nazywały ją "ciocia Wala" i jako taka znana była prawie we wszystkich izbach baraków, dokąd w wolnych chwilach starała się dotrzeć. Śpiewała z młodszymi, uczyła je tańców ludowych, opowiadała przeczytane przed wojną książki, oraz swoje przygody harcerskie.

Już pod koniec wojny zachorowała na tyfus plamisty i razem z innymi chorymi została ewakuowana z obozu na barce po Bałtyku w kwietniu 1945 r. Po 14 dniach na morzu barkę z chorymi przejął Szwedzki Czerwony Krzyż. Zawsze miłe i z wdzięcznością wspominała pobyt w Szwecji i czułą opiekę Szwedów.

9 grudnia wróciła do kraju i zaraz od stycznia 1946 r. zaczęła znowu pracować w Szkole Podstawowej w Bydgoszczy. (...)



Nauczyciele polegli z rąk okupanta

Balcer Stefan, Bałachowski Witold, Bartkowiak Czesław, Bąkowski Mieczysław, Beyer Kazimierz, Bęcki Franciszek, Bieliński Władysław, Bina Wiktor, Bleja Czesław, Bogacki Jan, Brueckner Stanisław, Brzeziński Józef, Chowański Józef, Ciaputa Ludwik, Ciesielski Henryk, Cieszyński Łucjan, Czajkowski Jan, Czyżowski Stanisław, Dachtera Franciszek, Darnowski Bernard, Domeracki Maksymilian, Eichstaedt Zbigniew, Faczyński Marian, Faliszewska Janina, Fiebig Edmund, Garbicz Eustachy, Gauza Józef, Gorzkiewicz Józef, Góral Kazimierz, Góralczyk Stanisław, Gruszczyński Ignacy, Grześ Ignacy, Grześkowski Roman, Hanusiak Franciszek, Hanusiak Zygmunt, Hennes Jan, Herdin Julia, Hoppe Edward, Jemielewski Tytus, Jeziołowicz Bolesław, Jobke Antoni, Jurek Marian, Jurkowski Zygmunt, Jurski Florian, Juszkiewicz Kazimierz, Kaczor Jan, Kaja Florian, Kaja Leon, Kałas Józef, Kaźmierczak Alojzy, Kaźmierczyk Jan, Klawiński Franciszek, Król Ignacy, Kukułka Lucjan, Kulmatycki Włodzimierz, Kwiatkowski Albin, Kwieciński Czesław, Lewandowski Kazimierz, Lewkow Stanisław, Lisiecki Adam, Lorkowski Czesław, Lulkiewicz Alojzy, Łanoszka Władysław, Łopatka Stanisław, Majerowicz Tadeusz, Małuszyński Zdzisław, Markowski Maksymilian, Marynowicz Czesław, Matuszak Florian, Mencel Antoni, Męczykowski Medard, Michalak Wincenty, Michalczyk Jan, Mierzejewski Jan, Mikołajczak Czesław, Młodecki Władysław, Młyński Michał, Momot Franciszek, Monowid Ludwik, Mordawski Bernard, Mrotek Jan, Mrugowski Marian, Murach Jan, Neunert Edmund, Olejnik Antoni, Ossowski Albin, Ossowski Maksymilian, Pach Rozalia, Pankowiak Florian, Pawłowski Zygmunt, Piskorski Jerzy, Podgórski Wincenty, Pohl Teodor, Pokorski Józef, Polakowski Zygmunt, Polcyn Henryk, Porzych Michał, Porzyński Władysław, Przybylski Czesław, Przybysz Bolesław, Pszczółkowski Brunon, Raczkowski Tadeusz, Radacki Antoni, Radwańska Kazimiera, Rakowski Florian, Repke Aleksander, Roesler Alfons, Rożek Aleksander, Rząska Bronisław, Schmidt Franciszek, Seroka Edmund, Sitarek Maksymilian, Sobecki Seweryn, Soliński Mieczysław, Stempniewski Kazimierz, Suchecki Brunon, Suchoświat Erazm, Śniegocki Władysław, Tobolewski Michał, Tomaszewski Tadeusz, Urbański Alfons, Utecht Jan, Wacowski Wojciech, Wagner Michał, Walczak Gertruda, Wąsacz Stanisław, Weiman Narcyz, Wenda Józef, Wielebiński Jan, Wojciechowski Franciszek, Wolf Józef, Wróż Władysław, Zalejski Stefan, Zawadzki Antoni, Zys Roman, Żuchowski Leonard, Żurek Franciszek,

Nauczyciele tajnego nauczania

Adamowska Cecylia, Adamowska Maria, Bachańska Seweryna, Baranowski Marcin, Bata Maia, Beer Cecylia, Beyer Teodozja, Biegoń-Buczkowska Maria, Błażewska Emilia, Bogusławska Kazimiera, Borzestowska Maria, Brzeska Maria, Burska Maria, Butkiewicz Kazimiera, Cienierska Teresa, Czarlińska Eugenia, Dąbkiewicz Maria, Derągowska Barbara, Dunarowski Władysław, Dyrdał Wojciech, Dzierżanowski Bogusław, Felchnerowska Waleria, Fraś Genowefa, Gembalska Helena, Gilewska Zofia, Gniot Barbara, Goral Antonina, Grochowska Jadwiga, Grześ Lucylla, Gularek Wincenty, Hochendorf Eugenia, Hoffman Wanda, Hoppe Zofia, Jaworska Elżbieta, Jaworska Kazimiera, Jeszke Zofia, Jezierska Olga, Jurek Kazimierz, Kanclerzeski Bolesław, Karowska Władysława, Karwowski Zygmunt, Katowski Józef, Klusz Kazimiera, Kładzińska Bolesława, Kłoniecki Nikodem, Kolek Irena, Konieczna Maria, Kowalewska Stefania, Kukułka Katarzyna, Kwiatkowska Maria, Lipska-Piotrowska Waleria, Lisewska Helena, Luśniak Jadwiga, Łasa-Jakubowska (Stefania?), Łoś Jadwiga, Łubieniewska Jadwiga, Maciejczak Helena, Majdziński Mieczysław, Małek Władysława, Mamet Janusz, Mikułowicz Stanisław, Milian Stanisława, Monowid Otylia, Moroz Zofia, Mrozik Marianna, Nagan Maria, Nowaczyk Zofia, Nowak Helena, Nowicka Jadwiga, Obiezierska Anna, Obiezierska Helena, Olszewska Regina, Oster-Ciepielowa Janina, Ostrowska Maria, Pawłowski Franciszek, Piotrowska Urszula, Piwowar Stanisława, Podgóreczny Józef, Polaszewska Wanda, Porębska Zofia, Porzyńska Stanisława, Purzycki Kazimierz, Rogińska Kazimiera, Różyński Edmund, Rybarczyk Józef, Rybarczyk Zofia, Sakrajda Janina, Sawaryn Elfrida, Semeńczuk Maria, Sempołowicz Helena, Siwak Jan, Sobierajska Anna, Sokołowska Maria, Stabrawa Leon, Stefaniak Helena, Stefaniak Zofia, Stępień Zofia, Stroińska Zofia, Strzałkowska-Thews Maria, Subkowska Danuta, Sygnarska-Kostewicz Krystyna, Szadziewska Janina, Szalla Józef, Szałek Kazimierz, Szarek Stanisława, Sze Franciszka, Szpyrka Jan, Szrajda Franciszek, Szymańska Zofia, Szymarkówna Helena, Świetlik Joanna, Trzecieliński Aleksander, Wenderlich Czesław, Wernerowska Helena, Wernerowski Józef, Wierzbicka Irena, Wojnarowicz Anna, Wojnarowicz Maria, Wróż Gertruda, Wysocka Helena, Wysocka Maria, Zamoyska Maria, Zawidzki Czesław, Ziętak Marcela, Zimniak Maria, Znawiecki Alfons, Zujewska Kazimiera,



© Katarzyna Gwincińska 2009-2016. All Rights Reserved

gir@ffe